Klasik Dönem Osmanlı Ülkesinde Boza

Kökeni tarih öncesi dönemlere uzanan ve eski dünyanın pek çok noktasında değişik adlarla imal edilip büyük beğeniyle tüketilen bozanın,sosyal ve kültürel yapı üzerindeki tesirlerini belli bir dönem Türk hakimiyetinde kalmış hemen bütün bölgelerde etkin olarak gözlemek mümkündür. Ancak bir kış içeceği olarak tanımlayabileceğimiz, yüksek kaloriye sahip, vücuda sıcaklık ve doygunluk hissi veren boza , daha ziyade soğuk bölgelerde tüketildiğinden haliyle bozacılık kültürü de bu bölgelerde tekamüt etmiştir. Diğer yandan konuyla ilgili yapılan bazı çalışmalarda uzman görüşlerinden istifadeyle boza ve bira aynı kökene dayandırılarak M.Ö 2000,Hitit uygarlığına kadar tarihlenmiştir (Eren 2005:37-41).

Bozanın dünyanın farklı bölgelerinde pek çok farklı etnik ve dini grup tarafından yaygın olarak tüketilmesinde , boza imalatında kullanılan hammaddeni özel bakım ve toprak ripi gerektirmeyen, geniş üretim sahasına sahip hububar türlerinden -mısır,arpa,çavdar,yulaf,buğday,karabuğday,Arnavut darısı,gernik ve pirinç – oluşu büyük önem arz etmektedir.

Tarihi süreçte sık sık cereyan eden kıtlık yıllarında dahi insanların nispeten daha rahat temin edebildikleri bu hububat türleri,bozayı bir zevk içeceği olmaktan öte, vazgeçilmez bir besin türü olarak fakir insanların sofrasına sunmuştur.Bozanın ekşitildiğinde alkolleşerek,sarhoşluk veren bir nitelik kazanması,önceleri aranan bir özellikken Türklerin İslamiyet’e geçişleriyle birlikte problem teşkil etmeye başlamıştır.Ancak gerek Selçuklular ve gerekse Osmanlıların ilk dönemlerinde,Türkistan yönünden sürekli göç alan Anadolu ve akabinde Rumeli coğrafyasunda,İslamiyetten ziyade İslamiyeti henüz tamamen yaşamlarına aksettirememiş ve eski dinlerinin öğretileriyle hareket eden göebe  Türk boyları hakim durumdaydı.Bu sebepten dolayıdır ki,bozanın yasaklanmasına ilişkin hükümler ancak,Anadolu’da ve Rumeli’de göçebelerin yerleşik hayata  geçirilebilmesi ve bozahanelerin bir işletme olarak tesisiyle mümkün olmuştur.İşte tam bu dönemde,XVI. yüzyıl Osmanlı ülkesinde bozacılık, bizim araştırma konumuzu teşkil etmektedir. Yoğunluklu olarak Osmanlı arşiv vesikaları ve Evliya Çelebi Seyahatnamesi’nden istifadeyle hazırlanan bu çalışmamızda, boza içme geleneği, boza imalatına yönelik hukuki yaptırımlar ve şehir ekonomisinde bozanın yerine ilişkin bazı tespitlerde bulunacağız.