Osmanlı Bozahaneleri: Bursa Örneği (1550-1600)

Osmanlıda şimdiye kadar toplumsal ve iktisadi işlevleri olan bozahaneler hakkında pek bir araştırma yapılmamıştır. Ankara,Manisa,Kocaeli ve Bolu gibi pek çok şehirde rastladığımız (Karaman 2004:139-176)ve Osmanlı toplumunun haberleşme ve sosyalleşme merkelerinden biri olarak da gösterilebilecek bozahanelerle ilgili burada geniş bir bilgi verecek değiliz.Bu yazıda daha çok Bursa’daki bozahanelerin XVI.asır ikinci yarısındaki sayıları ve bazı işlevleri hakkında sicillerden hareketle genel bir malumat verilecektir.Dolayısıyla daha geniş bir bilgi elde edilebilmesi için bozahaneler üzerinde monografik bir çalışma yapılması gerekmektedir (Yediyıldız 2003:63-4).

Küçük bir lokanta işlevine sahip olduğu anlaşılan bozahaneler boza denilen ve daha ziyade mısırdan yapılan içeceğin hem de kebap gibi bazı yemeklerin yapılıp satıldığı yerlerdir.Bursa’da sayıları zamanla artmıştır.Nitekim önceleri devlete vergi veren dört bozahane varken 1604 tarihinde bir fermanla yalnız on bir miri bozahane dışında diğerlerinin kapatılması emredilmiştir.Bunun gerekçesi olarak da buralarda emred oğlanların çalıştırılması ve ”ekşi boza ve arak’‘satılması gösterilmektedir.Zira bu durum şehirde fştneye yol açmaktadır (B 20:57b).Bilahare içki satışı ve gayri ahlaki bazı işlerin yapılması dolayısıyla zikredilen on bir bozahaneden bir kısmı kapatılmış,yalnız dört bozahane kalmıştır.Bozacılar merkezi yönetime başvurarak Müslümanlara zarar verecek şeylere artık izin vermeyeceklerini ve devlete üç yılda 20.o00 akçe daha fazla iltizam bedeli ödeyeceklerini taahüt ederek yeniden on bozahanenin açılmasını sağlamışlardır(B 7:29b).

XVII.yüzyıl başında ise Bursa’da şehir merkezinde yirmi yedi bozahane mevcuttu.*

_______________________

* Çırapazarı,Balıkpazarı,Kuyumcular Çarşısı,Kuşbazlar Hanı,Eski Gallepazarı,Yoğurt Hanı,Demirciler Hanı,Hisar,Miskinler,Muradiye Çarşası,Yenice derunu,Kaplıca-yı Atik Hanı,Cami-i Kebir.

M.Asım Yeniyıldız